بهاء الدوله رازى ( بهاء الدين بن مير قوام الدين )
622
خلاصة التجارب ( طبع قديم )
اندكى شخصى را خر ديوانه گزيد طبيبى ماهر او را تا چهل روز مسهلات سودا در هر سه روز يك نوبت مىداد و ترياقات مىخورانيد در چهلم چهل كرده خورد از سر ذكر او بيرون آمد و صحت يافت و بسيار تجربه شده كه سگ ديوانه گزنده را چون در اوائل از ميان پاى شخصى كه او در ان حال بوده و صحت يافته گذرانيدهاند به سهولت بچه كرده و صحت يافته و آبى كه خاك لايه كهنه و خس و كدو درو آغشته باشند خورانيدن در قزع از آب و بچه كردن و غيره عظيم نافع آيد آزموده است و جدوارى و بچهناك خوردن و بر زخم ماليدن عظيم نافع است و مشغول داشتن مريض بلعبها و چيزهاى نشاطانگيز بغايت نافع است و نقل هوا و مقام بسيار مناسبست و سگ كشتن چنان كه او را معلوم شود هم مفيد است و مسهل سنگ سليمانى و افتيمون و فلوس و هليله سياه بغايت موافق است اگر توان دادن و گويند جنطيانا و جم سرطان سخت نافع است و شياف جند و ماهودانه باهم سرشته بسى مفيد است و دل سگ ديوانه بريان كرده خوردن بسيار نافع است و روغن عقرب و روغن زراريح بر زهار ماليدن جهت الم بغايت نيكو بود و اگر از بول هر روز مخفى قدرى بر ناشتا به دو بخورانند مناسب باشد علاج گرگ ديوانه گزنده و امثال آن هم بعلاج سگ ديوانه گزيده نزديك است و در جمله اينها افيون نافع آيد و بتجربه پيوسته كه از بچهاى كه صاحب اين بلادر آخر مىكند نافع آيد اگر هفت عدد كسى بخورد يا بيشتر بعد از عض قطعا برو موثر نيايد سم اينها و اين همچون طاعون خوردن است و اللّه اعلم بالصواب باب بست و چهارم در بيان بعضى تراكيب كه عمدهاند در معالجات و در كتب اطباء ممالك اين مسطوره نيستند و با آنكه منفعت آنها نسبت بامراض فى الجمله عمومى دارد و بعضى از انها در حفظ صحت نيز دخلى تمام دارند و مستند جمله آنها بحكمت اهل هند است و اين قرابادين مشتمل است بر معاجين و سفوفات و مسهلات و اشربه و ادهان و نيز ابها اما معاجين حب الشفا اين معجون از مخترعات حضرت است مد ظله العالى چون اكثر استعمال آن بطريق حب است بدين موسوم گشته